In memoriam Maurice Weyembergh

Maurice Weyembergh, geboren op 7 juli 1937 in Brussel, was een product van het Brusselse, Franstalige officiële onderwijs en van de ULB. Hij werd er in die universiteit achtereenvolgens germanist en filosoof en kon in 1964 aan een doctoraat over Max Weber beginnen bij het NFWO. Hij studeerde toen eveneens in Duitsland en verbleef in Marburg, München en Hamburg. In 1967 wordt hij doctor in de wijsbegeerte aan ULB. Zijn proefschrift over Max Weber wordt in 1972 bekroond en gepubliceerd door de Académie Royale de Belgique.

In de tijd van de verdubbeling en de splitsing van de ULB en de VUB (1968-1970) koos hij voor een loopbaan aan de VUB, waar hij snel gewoon hoogleraar werd. Hij heeft daar nooit spijt van heeft gehad want hij hield van het klimaat in de VUB, en bovendien heeft hij aan de ULB altijd een cursus behouden. In de VUB werd hij vlug een gewaardeerde professor die de rechtenstudenten in de filosofie inleidde en een centrale functie in de vakgroep filosofie van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte vervulde. Een van zijn leerlingen noemt hem een strenge maar tegelijk integere, erudiete en inspirerende docent aan wie men warme herinneringen overhoudt.

Als germanist sprak en schreef hij uitstekend Nederlands maar toen men hem in 1982 vroeg om decaan van de Faculteit te worden, had hij toch enige scrupules. Zou zijn profiel als Franstalige geen hinderpaal zijn? Els Witte zat toen al in de Raad van Bestuur en hij vroeg haar vice-decaan te worden en een team te vormen. Dat slaagde prima en hij is een uitstekende decaan geweest, voor wie weinig inspanningen te veel waren.

Daarna kon men er getuige van zijn dat hij als filosoof een heel steile opgang kende. Zijn bekendheid in zijn vakgebied werd almaar groter. Ook in Frankrijk als kenner van Albert Camus, waar hij in de Sociéte des Etudes Camusiennes zetelde en deelnam aan de vier volumes van de Oeuvres complètes van Camus in de Pléiade. Hij verdiepte zich ook verder in het domein van de politieke filosofie en de cultuurfilosofie en hield tevens de vinger aan de pols van de recente stromingen in de samenleving. Zo publiceerde hij werken over Nietzsche, Hannah Arendt, Richard Rorty, Fukuyama, Sloterdijk e.a. Het aantal wijsgerige tijdschriftartikels en bijdragen in boeken overschreed al vlug de honderd. In Nederland leerde men hem eveneens kennen. Hij werd lid van de redactieraad van Perspectief en van Nexus, het blad van het gelijknamige Nederlandse instituut. De binnenlandse Francqui leerstoel in het Leuvense Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (1996-97) volgde eveneens, waar hij ondertussen met collega’s als Herman De Dijn goede intellectuele betrekkingen had ontwikkeld.

Dat alles mondde uit in het lidmaatschap van de Koninklijke Vlaamse Academie, een verkiezing waar hij trots op was. Op 30 okt 1999 trad hij toe tot de Klasse van de Menswetenschappen. Tussen 2007 en 2012 was hij lid van de Laureatencommissie en bij zijn 75e verjaardag was er een laudatio. Zolang hij kon is hij een geïnteresseerde aanwezige geweest tijdens de zaterdagse zittingen. Confraters typeren hem als een charmante, zachtaardige en wijze confrater en in de vermelde laudatio klinkt eveneens niets dan waardering.

Hoeveel hij als filosoof voor de VUB betekende zag men dan weer bij zijn emeritaat. Het werd een heel stijlvolle plechtigheid en zijn Liber Amicorum legde de klemtoon op zijn onderzoeksmethode: “de precisie van het lezen”, wijsgerig denken als het resultaat van het zorgvuldig lezen. Het aantal collega’s dat hem als auteur hulde betoonde in dit boek was dan ook legio. Het werd trouwens ook een heel interessant huldeboek.

Maurice Weyembergh werd tevens gekenmerkt door diepgaande intellectuele vriendschappen, waaraan hij ook tijdens zijn emeritaat trouw bleef. Die vriendschap vond hij onder zijn doctores en zijn collega’s van de ULB en de VUB. Zijn emeritaat kwam voor hem veel te vroeg. Op 65 jaar weet men immers veel meer dan als men 45 is, schreef hij terecht. Hij was echter heel tevreden dat hij zowel wat zijn werkcapaciteit als zijn helderheid van geest betreft, tot bijna aan zijn dood heeft kunnen verder werken. Toen legde hij zich vooral toe op de relatie tussen existentiële filosofie en grote literatuur, waarin hij de verwantschappen maximaal vond. Zijn laatste drie werken gaan dan ook alle over de literatuur: deze over het transhumanisme en de superintelligenties, deze over het terrorisme, en in zijn laatste werk, “Amours contrariés”, over de liefde als zingeving in het leven.

De afscheidsceremonie vindt plaats op dinsdag 16 september 2025 om 12.00 uur in het Ukkel Crematorium, Stillelaan 61, 1180 Brussel

Geen bloemen of kransen. Wie zijn medeleven wil betuigen kan een gift doen aan de vereniging Continuing Care (BE98 0018 1290 0593), aan de Stichting ULB (voor kankeronderzoek) of aan het Fonds VUB-UZB Paul De Knop – Met de vermelding “Ter herinnering aan Maurice Weyembergh”.