Da Vincilezing: Het leven en werk van Govaert Wendelen, een sterrenkundige uit het graafschap Loon

Govaert Wendelen (1580–1667) behoort tot de meest onderbelichte figuren uit de nationale én internationale wetenschapsgeschiedenis. Toch verwierf deze priester-astronoom uit Herk-de-Stad tijdens zijn leven een Europese reputatie als sterrenkundige, chronoloog, filoloog en natuuronderzoeker. Zijn loopbaan stelt verschillende hardnekkige gemeenplaatsen over de zeventiende-eeuwse wetenschap ter discussie.

Wendelen's internationale netwerk, dat kleine plaatsen in de Habsburgse Nederlanden verbond met onder meer Parijs, Rome, Madrid, Leiden en Aix-en-Provence, relativeert allereerst het klassieke vervalverhaal volgens hetwelk de Zuidelijke Nederlanden na de val van Antwerpen in 1585 de wetenschappelijke revolutie grotendeels misten. Als overtuigd copernicaan én katholiek priester toont hij bovendien dat katholicisme en copernicanisme ook na het proces tegen Galilei niet zonder meer onverenigbaar waren.

Daarnaast maakt zijn werk duidelijk dat de geschiedenis van de zeventiende-eeuwse astronomie niet uitsluitend draaide om telescopische ontdekkingen en theoretisch-fysische doorbraken. Klassieke predictieve astronomie bleef een centrale kennispraktijk.

Ten slotte laat Wendelen zien hoe moeilijk wetenschappelijke, politieke, morele en spirituele praktijken van elkaar te scheiden zijn. Astronomie ondersteunde handels- en staatsbelangen, maar hielp ook om Bijbelse geschiedenis geloofwaardig te maken en fungeerde, in nauwe samenhang met het neostoïcisme, als een oefening in morele en religieuze zelfvorming. Zijn geval nodigt ons daarom uit de zeventiende-eeuwse wetenschap niet als een reeks afzonderlijke theoretische doorbraken te bekijken, maar als een veelzijdige praktijk die kennis, geloof en maatschappelijk handelen met elkaar verbond.

Over de spreker

Steven Vanden Broecke is hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Gent en verbonden aan het Sarton Centre for History of Science. Hij is wetenschaps- en intellectueel historicus, gespecialiseerd in de laatmiddeleeuwse en vroegmoderne periode. Zijn onderzoek situeert zich op het snijvlak van de geschiedenis van wetenschap, filosofie en religie, met bijzondere aandacht voor astronomie, astrologie en de manier waarop kennispraktijken tegelijk ook morele, politieke en religieuze praktijken zijn.

Vanden Broecke promoveerde aan de KU Leuven en was achtereenvolgens verbonden aan The Johns Hopkins University, KU Brussel en de Universiteit Gent. Hij is onder meer hoofdredacteur van Lias. Journal of Early Modern Intellectual Culture and Its Sources (WoS Q2) en secretaris van het Belgisch Nationaal Comité voor Logica, Geschiedenis en Filosofie van de Wetenschappen (RASAB).