De Belgische natuurkundige Francis Halzen, buitenlands lid KVAB, heeft de Nobelprijs voor Natuurkunde 2026 gewonnen

Vandaag werd bekendgemaakt dat Francis Halzen de Nobelprijs voor Fysica ontvangt voor zijn “decisive contributions to the IceCube Neutrino Observatory and the discovery of high-energy neutrinos of astrophysical origin”. Francis is sinds 2015 buitenlands lid van de Klasse Natuurwetenschappen van onze Academie.

Francis Halzen, student theoretische fysica aan de KU Leuven (PhD in 1969 (promotor: prof. Em. Frans Cerulus)), is de geestelijke vader van het IceCube-experiment, nabij het Amundsen-Scott-station op Antarctica. IceCube is een gigantische neutrinodetector met een volume van ongeveer één kubieke kilometer, ingebed in het ijs van de Zuidpool. Het Antarctische ijs fungeert daarbij als transparant detectiemedium voor het uiterst zwakke Cherenkovlicht dat ontstaat wanneer neutrino’s in of nabij de detector interageren.

Het idee van Francis om op de Zuidpool een neutrinodetector te bouwen, werd aanvankelijk door velen als krankzinnig beschouwd. Een kleine groep fysici geloofde echter in het concept en zette door. Onder hen bevonden zich ook verschillende wetenschappers van de VUB. Eerst werd AMANDA gebouwd, de voorloper van IceCube. AMANDA bewees dat het concept werkte en maakte zo de weg vrij voor de bouw van IceCube.

Vandaag is IceCube al vele jaren operationeel en detecteert het geregeld neutrino’s van buiten onze Melkweg met onvoorstelbaar hoge energieën. Wat ooit door velen als een bijna onrealiseerbaar idee werd beschouwd, heeft zo een geheel nieuw venster op het heelal geopend.

Ook Vlaanderen heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan dit uitzonderlijke wetenschappelijke succes. Zowel de VUB als de UGent leveren belangrijke bijdragen aan IceCube. Daarnaast is het FWO een belangrijke financier van het experiment.

De Nobelprijs brengt ook een link met de activiteiten van de KVAB. In 2016 was Halzen een van de Denkers in onze denkerscyclus Collaborative Science, over het belang van internationale samenwerking bij grootschalig wetenschappelijk onderzoek. En net die samenwerking vormt de basis van IceCube: wetenschappers en instellingen van over de hele wereld bundelen hun expertise om samen de grenzen van onze kennis te verleggen.

Lees hier meer over de Denkerscyclus Collaborative Science.
Meer informatie over IceCube (Publicatie door WEWIS & Fonds Wetenschappelijk Onderzoek) vind je hier terug.