Restitutie van cultuurgoederen
Spring Symposium
Year 2026
Het Academisch Cultureel Forum ACF van KVAB organiseert elk jaar in de maand mei een reeks lezingen over een actueel thema dat het ruime publiek kan interesseren. Deze lezingenreeks, die op drie opeenvolgende woensdagnamiddagen doorgaat, staat beter bekend als de Lentecyclus.
Dit jaar koos het ACF voor het thema Restitutie van cultuurgoederen. Sinds meer dan 10 jaar kreeg deze problematiek alsmaar meer aandacht en dat had onder meer te maken met twee belangrijke kwesties, nl. de kwestie van de teruggave van door de nazi’s geroofde kunstwerken aan nabestaanden van slachtoffers van de Holocaust en deze van de teruggave van tijdens de kolonisatie door Westerse landen onrechtmatig verworven culturele erfgoedobjecten.
Over beide kwesties werden de afgelopen jaren door beleidsverantwoordelijken, juristen, onderzoekers, journalisten, belangengroepen (diaspora), e.a. pertinente vragen gesteld over eigendom en teruggave, werden er standpunten ingenomen, eisen kenbaar gemaakt en acties op het getouw gezet.
De bedoeling van de Lentecyclus is geenszins een stand van zaken op te maken maar experten uit binnen- en buitenland de gelegenheid te geven om hun benaderingen en zienswijzen toe te lichten en hen met het publiek in dialoog te treden.
Aangezien het thema in belangrijke mate verbonden is aan de geschiedenis en de gevolgen van de kolonisatie, heeft ACF van bij de aanvang ervoor gekozen om het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika KMMA (AfricaMuseum) en de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen KAOW bij het project te betrekken. Het programma – dat hierna volgt – werd bijgevolg in nauw overleg met deze twee partners voorbereid.
Restitutie van cultuurgoederen: een inleiding | 06-05-2026
Taalregime: Nederlands
Voor de eerste samenkomst (6 mei) werden een jurist, een journalist en een beleidsmedewerker als spreker uitgenodigd die elk vanuit hun vakgebied of werkveld reflecteren over specifieke aspecten van restitutie. De jurist Bert Demarsin focust op de juridische aspecten van het restitutiediscours. De onderzoeksjournalist Geert Sels getuigt van zijn jarenlange ervaring met claims in verband met nazi-roofkunst en de impact van deze claims op het beleid. Maurice Boer tenslotte geeft toelichting bij de doelstellingen en de instrumenten van het restitutiebeleid in Nederland. Na afloop van de drie lezingen krijgt het publiek gedurende een uur de kans om vragen te stellen en met de sprekers in dialoog te treden.
Inschrijven voor dit evenement is gratis, maar wel verplicht.
Herkomstonderzoek en restitutie in de praktijk: obstakels en goede praktijken | 13-05-2026
Taalregime: hoofdzakelijk Frans
Tijdens de tweede samenkomst (13 mei) staat de restitutie van erfgoed uit de koloniale periode in de praktijk op de agenda. Het uitstippelen van een restitutiebeleid kan niet zonder gedegen onderzoek, nl. onderzoek naar de herkomst en het aanwinstenbeleid van (publieke) erfgoedcollecties. De onderzoekers van het KMMA hebben op dit terrein bijzonder veel verdiensten. Els Cornelissen en haar medewerkers stellen de doelstellingen en de resultaten van het herkomstonderzoek van de afgelopen vier jaar voor, waarna dit meerjarige onderzoeksproject door Isidore Ndaywel van de Universiteit van Kinshasa wordt geëvalueerd en in een breder toekomstperspectief geplaatst. De Franse diplomaat Jean-Luc Martinez focust op een ander aspect van het restitutiebeleid nl. de wetgeving en hoe die tot stand komt in Frankrijk. Ook op 13 mei is een interactie met het publiek van ruim een uur voorzien.
Inschrijven voor dit evenement is gratis, maar wel verplicht.
Wettelijk kader en politieke aspecten | 20-05-2026
Taalregime: Nederlands / Frans
Wetgeving en beleid zijn nauw met elkaar verbonden. In alle domeinen is er sprake van een wisselwerking. Dat is zowat het opstapje voor de laatste bijeenkomst van 20 mei die in het teken staat van het wettelijk kader en de besluitvorming.
Terwijl de juriste Marie-Sophie de Clippele de toepassing van de restitutiewetgeving in België met die in Frankrijk en Nederland vergelijkt, stelt de historicus en antropoloog Maarten Couttenier de vraag hoe de repatriëring van menselijke resten die zich in museale collecties bevinden praktisch georganiseerd kan worden.
Omdat er in zowat alle landen met een koloniaal verleden, maar zeker in België, uiteenlopende visies bestaan over het doel en de uitvoering van een teruggavebeleid, nodigden de initiatiefnemers ook een vooraanstaande vertegenwoordiger van de Congolese diaspora in België uit. Mireille-Tsheusi Robert gaat dieper in op de betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de totstandkoming van de Belgische restitutiewet van 3 juli 2022.
Net zoals bij de twee voorgaande sessies krijgen de toehoorders de kans om vragen te stellen. Stijn Vercruysse, Afrika-specialist en journalist bij de VRT, modereert het debat.
Inschrijven voor dit evenement is gratis, maar wel verplicht.